Prijsonderzoek
Prijselasticiteit en vraagcurve bepalen met een enquête
Een vraagcurve laat zien hoeveel klanten bij welke prijs zouden kopen; de prijselasticiteit geeft aan hoe sterk de vraag reageert op een prijswijziging. Met een Gabor-Granger-vraag meet je de vraagcurve direct in je enquête en zie je bij welke prijs de omzet het hoogst is.
Bouwen en testen is gratis. Om te publiceren kies je een betaald abonnement.
Begrippen: vraagcurve en prijselasticiteit
Wat is een vraagcurve (prijs-afzetfunctie)?
De vraagcurve of prijs-afzetfunctie koppelt aan elke prijs de hoeveelheid die bij die prijs wordt verkocht: x = f(p). Meestal daalt ze: hoe hoger de prijs, hoe minder kopers. In een enquête meet je geen verkochte stuks, maar het aandeel respondenten dat bij een bepaalde prijs zou kopen. Die curve is de schatting van de vraagfunctie voor je doelgroep.
Wat meet de prijselasticiteit van de vraag?
De prijselasticiteit ε zet de relatieve verandering van de hoeveelheid af tegen de relatieve verandering van de prijs: ε = (Δx / x) ÷ (Δp / p). Een waarde van −2 betekent: stijgt de prijs met één procent, dan daalt de vraag met ongeveer twee procent. Bij een dalende vraagcurve is ε negatief; vaak wordt alleen de absolute waarde genoemd.
Boogelasticiteit: tussen twee prijspunten
Heb je twee punten van de curve, (p₁, x₁) en (p₂, x₂), dan bereken je de boogelasticiteit met de gemiddelden als basis: ε = [(x₂ − x₁) / ((x₁ + x₂) / 2)] ÷ [(p₂ − p₁) / ((p₁ + p₂) / 2)]. Deze middelpuntformule geeft dezelfde waarde, of je nu van p₁ naar p₂ rekent of andersom. Voor enquêtedata met weinig prijsniveaus is ze de gebruikelijke keuze.
Puntelasticiteit: op één punt van de curve
De puntelasticiteit beschrijft de reactie bij precies één prijs: ε = (dx / dp) · (p / x). Daarvoor heb je de helling van de curve nodig, dus een functie die je door de gemeten punten legt, zoals een rechte lijn of een logistische curve. Bij een lineaire vraagfunctie x = a − b · p is ε = −b · p / x, en de absolute waarde neemt toe naarmate de prijs stijgt.
Elastisch, inelastisch – en wat dat betekent voor de omzet
Is |ε| groter dan 1, dan is de vraag elastisch: een prijsverhoging kost meer afzet dan ze per stuk oplevert, en de omzet daalt. Is |ε| kleiner dan 1, dan is de vraag inelastisch en verhoogt een prijsstijging de omzet. Bij |ε| = 1 ligt het omzetmaximum. Dat is nog niet de winstmaximaliserende prijs: daarvoor reken je de kostprijs per stuk mee.
Van enquête naar vraagcurve: zo werkt Gabor-Granger
Prijzen voorleggen
Elke persoon ziet een product met een prijs en geeft op een vijfpuntsschaal aan of die het voor die prijs zou kopen. Afhankelijk van het antwoord volgt een hogere of lagere prijs, tot de grens duidelijk is. Zo dek je met een paar vragen per persoon een hele prijsrange af.
Koopbereidheid per prijs tellen
Voor elke getoonde prijs telt de analyse hoeveel mensen hebben ingestemd. Wie „waarschijnlijk wel” of „ja” zegt, geldt als betalingsbereid. Het aandeel van iedereen die die prijs heeft gezien, is één punt op de vraagcurve; samen vormen de punten de geschatte vraagfunctie.
De omzetindex berekenen
Vermenigvuldig je elke prijs met het aandeel betalingsbereiden, dan krijg je de omzetindex: prijs × aandeel. Die zegt niet hoeveel omzet je maakt, maar waar die verhoudingsgewijs het hoogst is. De prijs met de hoogste index is het punt van de curve met de meeste omzet.
De elasticiteit aflezen
Uit twee naburige punten bereken je zelf de boogelasticiteit. Een voorbeeld met verzonnen cijfers: bij € 20 is 60% betalingsbereid, bij € 25 nog 42%. ε = [(42 − 60) / 51] ÷ [(25 − 20) / 22,5] ≈ −0,35 ÷ 0,22 ≈ −1,6. Tussen deze twee prijzen is de vraag dus elastisch.
Wat 121surveys berekent bij Gabor-Granger
Vraagcurve en beste prijs
De analyse toont per prijs het aandeel betalingsbereiden en de omzetindex als curve en markeert de prijs met de hoogste index. Hoe de vraag is opgebouwd, lees je op de pagina over Gabor-Granger.
Hoogste geaccepteerde prijs
Voor iedereen die minstens één prijs heeft geaccepteerd, geeft 121surveys het gemiddelde en de mediaan van de hoogste geaccepteerde prijs: een tweede blik op de betalingsbereidheid naast de curve.
Prijsrange of vaste prijsniveaus
Je geeft een prijsrange op, die de vragenlijst met een halveringszoektocht verkleint, of vaste prijsniveaus. Vaste niveaus worden als ladder (één stap omhoog of omlaag), via halvering of allemaal gevraagd, dan in een willekeurige volgorde per persoon.
Alleen afgeronde antwoorden
In de curve en de kengetallen tellen alleen afgeronde antwoorden; tussenstanden van mensen die halverwege stoppen, tellen niet mee. Betalingsbereid betekent in de vragenlijst en in de analyse hetzelfde: „waarschijnlijk wel” of „ja”.
Beperkingen van de methode
Uitgesproken en echte koopbereidheid
In een enquête kost een „ja” niets. Respondenten overschatten daarom vaak hoeveel ze echt zouden betalen (hypothetische bias). Lees de curve als vergelijking tussen prijzen, niet als verkoopprognose, en kalibreer haar waar mogelijk met echte verkoopcijfers.
Geen concurrentie in beeld
Gabor-Granger vraagt naar één product op zichzelf. Of klanten bij een hogere prijs naar de concurrent overstappen, zie je zo niet. Daarvoor zijn de Brand-Price Trade-off of een conjointanalyse geschikt, waarin prijs en alternatieven samen variëren.
De eerste prijs werkt als anker
De startprijs beïnvloedt de antwoorden op alle volgende prijzen. Kies hem bewust, bijvoorbeeld in het midden van de range, en houd hem gelijk tussen meetgolven, zodat de curves vergelijkbaar blijven. Vaste niveaus die allemaal en in willekeurige volgorde worden gevraagd, verzachten het effect van een vaste ladder.
Veelgestelde vragen
Hoe bepaal ik een vraagcurve met een enquête?
Leg een steekproef uit je doelgroep een product voor met verschillende prijzen en vraag per prijs naar de koopbereidheid, bijvoorbeeld met een Gabor-Granger-vraag. Het aandeel betalingsbereiden per prijs vormt de vraagcurve en daarmee de schatting van de vraagfunctie.
Berekent 121surveys de prijselasticiteit?
Niet als apart kengetal. De analyse levert de vraagcurve met het aandeel betalingsbereiden per prijs, de omzetindex en de prijs met de hoogste index. De elasticiteit tussen twee prijzen bereken je zelf met de boogformule, direct uit de curve of na een export, bijvoorbeeld naar Excel of SPSS.
Wat is het verschil tussen Gabor-Granger en Van Westendorp?
Gabor-Granger legt prijzen voor en meet de koopbereidheid; daaruit ontstaan vraagcurve en omzetindex. Bij Van Westendorp noemen respondenten zelf prijzen – te goedkoop, goedkoop, duur, te duur – en krijg je een acceptabele prijsrange. Voor een vraagcurve heb je Gabor-Granger nodig; samen vullen ze elkaar goed aan.
Hoeveel prijsniveaus zijn zinvol?
Genoeg om de vorm van de curve te zien, maar zo weinig dat elk niveau door voldoende mensen wordt beoordeeld. Bij de halveringszoektocht ziet niet iedereen elke prijs. De resultaten vermelden daarom per prijs hoeveel antwoorden erachter zitten – controleer dat voordat je een elasticiteit uit twee punten berekent.
Is de prijs met de meeste omzet ook de beste prijs?
Niet per se. De omzetindex maximaliseert prijs × aandeel, zonder kosten. Voor de winstmaximaliserende prijs trek je de kostprijs per stuk af en zoek je het maximum van (prijs − kostprijs) × aandeel. Daarnaast tellen positionering, concurrentie en de vraag hoeveel klanten je wilt bereiken.
Bepaal je vraagcurve
Maak een Gabor-Granger-vraag aan, verspreid je enquête en bekijk vraagcurve en omzetindex. De elasticiteit tussen je prijspunten bereken je daaruit in een paar minuten.
